تالس
ترجمه: عبدالعلی عنایتی
تالس {میلتوس،624-546ق.م.}[1]
بطور کلی فلسفه غربی در روزگاران باستان از همان زمانی که تاریخ نگاران شروع به ثبت کم و بیش نظام مند تاریخ کردند، آغاز می شود .البته این تعجب برانگیز نیست.ما ممکن است قبول کنیم که فیلسوفان پیشتری وجود داشته اند اما آثارشان بطور کل گم شده است.
به فرض که بابلی ها قبل از یونانی ها تاریخ نگاری را ابداع کرده اند اما ما این مسئله را به مورخین وا می گزاریم و به فلسفه می پردازیم .
کوشش کنید تمدن اولیه ی یونان در حدود 600 ق.م. را تصور کنید . خودتان را در یک شهر تجاری پیشرفته در ساحل آفتابی ایونیا ببینید . یونانی ها به طورگسترده با یکدیگر و با ملت های مجاور تجارت می کردند . از این رو ممکن است شهر –دولت های یونان ثروت قابل ملاحظه ای انباشته باشند و آن هنر ، علم و فلسفه را به همراه آورده باشد . اما این کار مشکل بود.
جو سیاسی در نتیجه ی بردگی و بازرگانی متشنج بود .بر شهر های یونان اغلب حاکمان ظالم و زمین داران اریستو کرات و بازرگانان بسیار ثروتمند که به ملاحظات اخلاقی اهمیت کمی می دادند ، حکومت می کردند .در حدود 585ق.م. مردی در شهر میلتوس زندگی می کرد که نامش تالس بود ، یکی از هفت خردمند یونان .
تالس برای آموختن علم هندسه به مصر سفر کرد . به طریقی او باید روش های مصری رااصلاح کرده باشد چون وقتی که او به میلتوس برگشت هم روزگاران خودش را با توانایی های غیر معمول ریاضی شگفت زده کرد.تالس فاصله ی یک کشتی را در دریا با مشاهده هایی که از دو نقطه بر روی زمین می نمود ، محاسبه کرد.او می دانست چطور ارتفاع یک هرم رااز طول سایه اش اندازه بگیرد .او به خاطر پیش بینی خورشید گرفتگی در 585ق.م. مشهور شد.
تالس علی رغم حکمتش مرد فقیری بود.ساکنان میلتوس تالس را برای فلسفه اش مسخره می کردند و از او سوال می کردند اگر فلسفه خوب است ای کاش می توانست اجاره ات را پرداخت کند.
او به خاطر فقرش سرزنش می شد وتصور می شد که فلسفه به کار نمی آید .بر اساس روایتی او با مهارتی که در باره ی ستارگان داشت وقتی هنوز زمستان بود می دانست که محصول زیاد روغن زیتون درراه است ، بنابر این علی رغم این که پول کمی داشت و آن را برای بکارگرفتن همه ی دستگاه روغن گیری در کیوس و میلتوس پیش داد و با پول کم اجاره کرد زبرا کسی رقیب او نبود .
وقتی زمان محصول فرا رسید همه یک باره و سریع تقاضای اجاره ی دستگاه ها راکردند، او دستگاه ها را با قیمت بسیار زیاد اجاره داد و پول زیادی به دست آورد.او به جهان نشان داد که فیلسوفان می توانند ثروتمند بشوند اگرآنها بخواهند اما بلند پروازی شان از نوع دیگر است . [سیاست ارسطو]
تالس بیشتر ریاضی دان بود تا فیلسوف .اما در روزگار باستان فرقی بین علوم طبیعی و فلسفه نبود . در عوض در آثار فیلسوفان اولیه یونانی ریاضی ، فلسفه و علم بسیار نزدیک بودند. برای قضیه مشهورش در باره ی زاویه قائمه که می گوید : مثلث محاط در یک نیم دایره زاویه قائمه است. اگر چه که در یک نگاه ممکن است ساده به نظر برسد ، تالس نخستین کسی بود که آن را توضیح داد و بنا بر این آنچه اکنون عموما به عنوان علم قیاسی معروف است ،فرایند استنتاج فرض ها و جمله های ریاضی ازلحاظ منطق شروع شده است .دایره ها و مثلث ها تنها موضوعی نبودند که برای تالس اهمیت داشتند.همچنین آشکارا اوآثار مغناطیسی و الکترواستاتیکی را مطالعه کرد. اما چون هیچ یک ازآثارخودش نماند ما نمی دانیم ممکن است چه چیزی او در باره ی آنها یافته باشد .
تالس یقینا یک مرد استثنایی بود ، اما او تنها متفکر در یونان باستان نبود که جلو تر از زمانه اش می اندیشید .مثلا این اندیشه که صورت های اجسام می توانند تحویل به تعدادی عناصر روند و اینکه هر صورتی از ماده ،ساخته شده ی از این عناصر است اساسا یونانی است، واین تفکر زمانه تالس بود .
تالس بیان کرد اصل همه ی ماده آب است .اگر چه این مطلب اندکی عجیب است .ممکن است کمی از حقیقت بهره مند باشد .همانگونه که ما امروز می دانیم بزرگترین ماده ی اصلی جهان هیدروژن است که سازنده ی دو اتم از سه اتم آب است .(H2O). اتم مفقود اکسیژن بعدا وقتی سیاره ما تشکیل شد اضافه شد .دانشمندان باور دارند که آب مایع ،لازمه ی زندگی است ، و ما با یقین می دانیم که صورت های زندگی اولیه در اقیانوس رشد کرد ، بنابر این آب در حقیقت یک ماده ی اساسی است .